Denetimler, denetimi kimin kim adına yaptığına göre üçe ayrılır: kuruluşun kendi kendini denetlediği birinci taraf (iç) denetim, kuruluşun tedarikçisini veya iş ortağını denetlediği ikinci taraf denetim ve bağımsız bir kuruluşun yaptığı üçüncü taraf denetim. Bu sınıflandırma, yönetim sistemleri tetkik kılavuzu olan ISO 19011:2018 standardında da aynı biçimde yer alır.
İkinci taraf denetim nedir?
İkinci taraf denetim (2. taraf denetim); bir kuruluşun mal veya hizmet satın aldığı tedarikçisini, fason üreticisini, alt yüklenicisini ya da kendi adına faaliyet gösteren bayi ve şubelerini, kendi belirlediği kriterlere göre denetlemesidir. Günlük kullanımda en yaygın adı tedarikçi denetimidir. Denetim, müşteri konumundaki kuruluş tarafından veya onun adına bağımsız bir denetim firması tarafından yapılır ve sonucunda sertifika değil, bulguları içeren bir denetim raporu düzenlenir.
Birinci taraf denetim nedir?
Birinci taraf denetim, kuruluşun kendi yönetim sistemini ve süreçlerini kendi adına denetlemesidir; iç denetim veya iç tetkik olarak da bilinir. ISO 9001, ISO 14001 ve ISO 45001 gibi standartlar planlı aralıklarla iç denetim yapılmasını şart koşar. Ayrıntı için iç denetçi eğitimi nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Üçüncü taraf denetim nedir?
Üçüncü taraf denetim, denetlenen kuruluşla ve onun müşterileriyle ticari ilişkisi olmayan bağımsız bir kuruluş tarafından yapılan denetimdir. Belgelendirme denetimleri (ör. ISO 9001 belgelendirme tetkiki) ve yasal düzenleyici denetimler bu gruptadır. Belgelendirme denetimi olumlu sonuçlanırsa kuruluşa sertifika düzenlenir.
Birinci, ikinci ve üçüncü taraf denetim karşılaştırması
| Ölçüt | Birinci taraf (iç denetim) | İkinci taraf (tedarikçi denetimi) | Üçüncü taraf (belgelendirme denetimi) |
|---|---|---|---|
| Kim denetler? | Kuruluşun kendisi | Müşteri kuruluş veya onun adına bağımsız denetçi | Bağımsız belgelendirme kuruluşu |
| Kim denetlenir? | Kuruluşun kendi süreçleri | Tedarikçi, fason üretici, alt yüklenici, bayi, şube | Belgelendirme başvurusu yapan kuruluş |
| Kriterler | Kuruluşun kendi sistemi ve standart şartları | Müşterinin şartnamesi, sözleşme, ilgili standartlar | Standart şartları (ör. ISO 9001) |
| Sonuç | İç iyileştirme ve düzeltici faaliyet | Tedarikçi denetim raporu, puan, onay kararı | Sertifika (belge) veya ret |
| Sıklık | Planlı aralıklarla, genellikle yılda en az bir | Risk ve tedarikçi önemine göre | Belge döngüsünde yıllık gözetim, üç yılda bir yenileme |
| Bağımsızlık | Denetçi kendi işini denetlemez | Ticari ilişki nedeniyle sınırlı; bağımsız denetçiyle artar | Tam bağımsızlık ve tarafsızlık şartı |
İkinci taraf denetim ile üçüncü taraf denetim arasındaki fark nedir?
Temel fark, denetimin kimin şartlarına göre ve ne amaçla yapıldığıdır. Üçüncü taraf denetim, kuruluşun bir standarda genel olarak uyduğunu doğrular ve sertifikayla sonuçlanır. İkinci taraf denetim ise tedarikçinin sizin ürününüze, sözleşmenize ve şartnamenize uyup uymadığını doğrular. Bu nedenle tedarikçinizin ISO 9001 belgesi olması, sizin özel şartlarınızı karşıladığı anlamına gelmez; kritik tedarikçilerde ikinci taraf denetimi ayrıca gerekir.
Hangi durumda hangi denetim gerekir?
- Kendi sisteminizin işleyişini izlemek ve standart şartını karşılamak için: birinci taraf (iç) denetim
- Yeni tedarikçi onayı, kritik tedarikçi izlemesi, kalite şikâyeti sonrası doğrulama için: ikinci taraf (tedarikçi) denetimi
- Müşterilere ve pazara yönetim sisteminizi belgeyle kanıtlamak için: üçüncü taraf (belgelendirme) denetimi
Üç denetim türü birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. İkinci taraf denetiminin adımlarını tedarikçi denetimi nasıl yapılır yazımızda anlattık. Tedarikçilerinizi bağımsız bir gözle denetletmek için tedarikçi denetimi hizmetimizi inceleyebilirsiniz.